W systemowej terapii rodzin mówi się, że dziecko z objawem to element systemu rodzinnego oznaczony jako pacjent, inaczej nazywany „nosicielem symptomu”. Problemem, objawem może być poważna lub przewlekła choroba, zaburzenia emocji i zachowania czy niepełnosprawność.
Objaw występujący u dziecka jest dwojako związany z rodziną:
- może być konsekwencją zaburzeń w strukturze oraz w funkcjonowaniu systemu;
- jednocześnie sam w sobie stanowi źródło zaburzeń dla systemu.
W poszukiwaniach psychologicznego modelu choroby powstały dwa kierunki (Maciarz A., Psychoemocjonalne i wychowawcze problemy dzieci przewlekle chorych. IMPULS, Kraków 1998, s. 11-12.):
- podejście psychosomatyczne – koncentrujące się na poszukiwaniu wpływu psychiki na powstawanie i przebieg chorób somatycznych;
- podejście somatopsychiczne – skoncentrowane na wpływie choroby na psychikę i osobowość człowieka, w tym na jego sferę emocjonalną i poznawczą.
Somatyka w rodzinie to dziedzina badań medycznych zajmująca się relacjami między systemowymi procesami zachodzącymi w rodzinie, a somatycznymi reakcjami jednostki. Jest to dziedzina holistyczna obejmująca somatyczne, psychologiczne i społeczne aspekty zdrowia i choroby.
Od czasu wprowadzenia pojęcia „somatyki w rodzinie” przeprowadzono wiele badań stwierdzających oddziaływanie czynników psychospołecznych w szerokiej gamie chorób i przedstawiono
liczne przykłady wpływu relacji w rodzinie na przebieg schorzeń chronicznych Z badan tych wynika, że:
- ok. 30% zakażeń poprzedzonych jest stresującymi wydarzeniami rodzinnymi (De Barbaro B., Pacjent w swojej rodzinie. Springer PWN,Warszawa 1997);
- stres związany z konfliktami rodzinnymi, sytuacjami utraty, rozwodu, zaburzeniami więzi, czy dolegliwościami emocjonalnymi u osób znaczących (tj. wysoki poziom niepokoju, stany depresyjne matki) jest istotnym czynnikiem ryzyka wystąpienia zaburzeń emocjonalnych i zaburzeń zachowania u dzieci (Wolańczyk T., Komender J. (red.), Zaburzenia emocjonalne i behawioralne u dzieci. PZWL, Warszawa 2005.)